لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

برای خود شناسی چه اقدامات و کارهایی باید کرد؟

دسته: اخلاق و عرفان
۶ دیدگاه
دوشنبه - ۱۰ اسفند ۱۳۹۴
براي خود شناسي چه اقدامات و كارهايي بايد كرد؟Reviewed by کارشناس دینی on Feb 29Rating:

پاسخ اجمالی :

در مرحله عمل (خودسازی) که مرحله بعد از خودشناسی است، باید توجه داشت که باید تحت برنامه صورت بگیرد، یعنی انسان هر روز شرط کند که بندگی خدا را می‌کند (ترک گناه و انجام واجبات) و بعد در طول روز مراقب اعمال خود باشد و در شب اعمال گذشته روز خود را محاسبه کند و تصمیم بگیرد عیب‌ها را انجام ندهد و اصلاح کند. (مشارطه، مراقبه و محاسبه) و مهم‌تر این که به رشد شخصیت در تمام ابعاد (عاطفی، عقلی، بدنی، اجتماعی و…) توجه کنیم و از مقایسه خود با دیگران در این راه اجتناب کنیم. چون شرایط هر فردی وظیفه خاص هر فرد را می‌طلبد و به جای نتیجه به انجام وظیفه فکر کنیم.

پاسخ تفصیلی :

مقدمه: قبل از شروع به بحث لازم است بگوییم که خودشناسی در انسان دارای ابعاد و مراتب مختلف است و معانی مختلفی دارد. این عنوان در اصل مربوط به شناخت حقیقت نفس انسانی است که در مباحث مربوط به معرفت نفس مورد بحث و مطالعه قرار می‌گیرد(خویشتن شناسی نوعی). در این جا مراد از خویشتن شناسی، شناخت انسان (خویشتن) از نظر صفات و استعدادها و ملکات اخلاقی (خویشتن شناسی اخلاقی) است. نوعی دیگر از خویشتن شناسی نیز وجود دارد که از آن به «خویشتن شناسی جنسیتی»(۱) می‌توان تعبیر کرد. این بحث مربوط می شود به شناخت خود از نظراستعدادها و سرمایه های خاصی که در هر یک از دو جنس مرد و زن وجود دارد.

تعریف: خویشتن شناسی اخلاقی: یعنی شناختن صفات و استعدادهای مثبت و منفی خود به جهت اقدام به سازندگی برای رسیدن به تکامل انسانی.(۲)
گام خودشناسی:
قدم‌ اول: در راه سازندگی شخصیت و ابعاد آن (جسمی، عقلی، عاطفی، اخلاقی و دینی و اجتماعی)(۳) این است که با صفات و استعدادها علائق و امیال و انواع گرایش‌های خود آگاه و ناخودآگاه خود آشنا ‌شویم.
قدم دوم: واقع بینی: انسان ابتدا به خاطر عشق به خود، نفس خویش را از هر نقصی پاک می شمارد و خود را آراسته به کمال می‌داند. پس انسان اگر دوست دارد به کمال برسد و خود را از آن محروم نسازد، باید قبل از هر چیز خود را نیازمند به تزکیه و سازندگی و آراسته شدن به خوبی‌ها بداند و بعد، از روی حقیقت جویی به تجزیه و تحلیل احوال درونی خود بپردازد و از فریب دادن خود به شدت اجتناب ورزد و بداند که با اغفال و گول زدن خود و دیگران واقعیت عوض نمی‌شود و قدمی در راه رشد جلو نمی‌رود.
قدم سوم: پس از این که واقعاً تصمیم به سازندگی اخلاقی گرفتیم‌ باید مراحل رشد را یکی پس از دیگری «به تدریج» و با «آگاهی» طی نماییم. بنابراین نیازمندیم از علمای اخلاق برجسته و کتاب‌های آنها استفاده کنیم.(۴)
قدم چهارم: توجه داشته باشیم که مسائل تزکیه و خودسازی بسیار حساس است، بنابراین باید تزکیه حقیقی (که یک خانه تکانی عمقی است) را از تزکیه و سازندگی اخلاقی اسمی و زبانی جدا کنیم و بدانیم افرادی که از وسط راه بازگشتند و بی‌راهه رفتند خود را فریب دادند و دچار ظاهرسازی شدند.
قدم پنجم: شناختن موانع خودشناسی: ۱. بزرگترین مانع «خود خواهی‌های» انسان است. خویشتن شناسی امری مشکل نیست، ولی غالباً افراد از آشنایی با نقص‌های خود وحشت دارند این وحشت باعث پرده پوشی، خود فریبی، ریاکاری به صورت آگاهانه و ناآگاهانه درآید. ۲. مخفی کردن عیوب و نپذیرفتن توصیه‌های اخلاقی، تذکرات و پندها. ۳. دل خوش کردن به شخصیت کاذب با مخفی نگه داشتن عیب‌ها. ۴. تملق و تمجید صفاتی که درمانی است توسط دیگران. ۵. راحت طلبی: کسی که به عیوب خویش اعتراف کند و بپذیرد باید در پی حل و رفع آن برآید، لذا نفس و شیطان از همان اول وسوسه می‌کند که بگوییم عیبی نداریم تا از زحمت مرحله بعدی نیز در آسایش باشیم.
قدم ششم: توجه به بزرگ‌ترین سرمایه خدادادی ما یعنی فطرت سالم خود و گرایش‌های آنها و تفکیک گرایش‌های حیوانی خوراک و… از گرایش‌های والای انسانی مثل پرستش، حقیقت جویی و تغذیه هر دو بعد جسمی و روحی بر اساس دستورات شرع و اهمیت دادن به بعد روحی (اصالت انسان).(۵)
قدم هفتم: پس نباید تنها بر عیوب تمرکز کرد ما دارای امتیازات و فضائل اخلاقی زیادی نیز هستیم که برخی از آنها موروثی است و برخی اکتسابی است. (توجه به امتیازات خود باعث قدرت روحی، اعتماد به نفس در خودسازی و امید می‌شود.)
قدم هشتم: آگاهی از امتیازات و استعدادهای ما باعث غرور و فخر و مباهات بر دیگران نشود. (البته این امر در صورت دخالت خود خواهی است.) گاهی آن قدر غرور عمیق می‌شود که در گفتار و از آن بالاتر در چهره و رفتار نیز مشخص می‌گردد که خود باعث مشکلات زیادی می‌گردد. پس باید انسان آگاه شدن به استعدادها و امتیازاتش را تنها در راه رشد و تکامل به کار ببرد و باعث خضوع او گردد. پس هرگاه درک امتیاز باعث انجام کار مثبت (یتیم نوازی، احترام به همنوع و پرستش شد این خود از علائم تضعیف خود خواهی و مرتبه‌ای از مراتب وارستگی است.

حتما بخوانید  جوانى هستم دوست‏دار خودسازى يك برنامه عملى به من پيشنهاد كنيد؟

راه‌های جلوگیری از فخر و مباهات منفی(۶)۱. توجه به عیب و امتیازات خود با هم.
۲. توجه به آثار بد فخر و تکبر که حاصل از شناخت امتیازات خود است. (مانع از تواضع شود خود سدّ راه پیشرفت معنوی است.)
۳. امتیازات ما فقط با اراده ما به دست نیامده که فخر فروشی کنیم بلکه عوامل دیگری در آن نقش داشته‌اند. (مثل قدرت حافظه و …) گاهی موفقیت تو مرهون و وابسته به زحمات عده‌ای دیگر است (پس آن را توفیق الهی بدانیم).
۴. اگر بچه می‌دانست که چقدر پول در جهان است با تکان دادن قلک خود خوشحال نمی‌شد(۷) انسان فخر فروش اگر از انسان‌های کاملتر از خود و صفات بسیار والای انسانی آنها آگاه شود چنان غافل نمی‌شود.

قدم نهم: توجه به صفات اخلاقی فعال و غیر فعال(۸)۱. شناخت صفات فعال (مثبت و منفی) کار بسیار دشواری نیست.
۲. صفات غیر فعال (مثبت و منفی) یا ضعیف‌اند و یا به صورت استعداد بوده و هنوز شرائط ظهور برای آنها پیدا نشده است. انسان باید در صدد شناسایی این صفات پنهان باشد تا از صفات مثبت کمال استفاده را ببرد و با صفات منفی قبل از ریشه‌دار شدن و قوی شدن آنها مقابله کند.
قدم دهم:(۹) صفات ما دو گونه‌اند:
۱. اکتسابی: که با تلاش فرد و تحت تأثیر شرایط محیطی مثل خانواده، مدرسه، فرهنگ، اجتماع، مذهب به دست می‌آیند.
۲. موروثی : برخی از صفات روحی از طریق توارث از نسل‌های قبلی به او انتقال پیدا کرده‌اند که با کمک شرائط محیطی و عوامل تربیتی و همراهی صفات جنبی دیگر به مرحله فعلیت می‌رسند.
قدم یازدهم:(۱۰) یادگیری روش‌های مقابله با صفات منفی (خودخواهی که مادر همه صفات منفی است، حسد، ‌کینه، ریا و…).
قدم دوازدهم:(۱۱) یادگیری روش‌های تقویت صفات مثبت (هم نوع دوستی، حس حقیقت جویی و پرستش و …)
نکته پایانی: لازم است برای خودشناسی به کلیه مباحث به صورت کلی نگاه کرد، چون در این صورت است که بحث نتیجه می‌دهد. نکته‌ دیگر این که در مرحله عمل (خودسازی) که مرحله بعد از خودشناسی است، باید توجه داشت که باید تحت برنامه صورت بگیرد، یعنی انسان هر روز شرط کند که بندگی خدا را می‌کند (ترک گناه و انجام واجبات) و بعد در طول روز مراقب اعمال خود باشد و در شب اعمال گذشته روز خود را محاسبه کند و تصمیم بگیرد عیب‌ها را انجام ندهد و اصلاح کند. (مشارطه، مراقبه و محاسبه) و مهم‌تر این که به رشد شخصیت در تمام ابعاد (عاطفی، عقلی، بدنی، اجتماعی و…) توجه کنیم و از مقایسه خود با دیگران در این راه اجتناب کنیم. چون شرایط هر فردی وظیفه خاص هر فرد را می‌طلبد و به جای نتیجه به انجام وظیفه فکر کنیم.

حتما بخوانید  راه ها و روش هاي خود شناسي را بيان كنيد؟

__________________________________________________________________

پاورقی:

۱. رجوع کنید به کتابهای «نظام حقوق زن در اسلام» و «خصوصیات روحی زن».
۲. مصباح یزدی، محمد تقی، خودشناسی برای خودسازی، موسسه در راه حق، ص ۷.
۳. اشرف جودت، تقی علی، نقش عادت در تربیت اسلامی، موسسه انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۸، ص ۹۱.
۴. از جمله اساتید اخلاق استاد آیت الله حسین مظاهری.
۵. مظاهری، حسین، عوامل کنترل غرایز، موسسه نشرو تحقیقات ذکر تهران، ۱۳۷۸، ص ۵۶، اقتباس.
۶. سادات، محمد علی، اخلاق اسلامی، ‌انتشارات سمت، ص ۲۵۳.
۷. مثال از استاد محسن قرائتی.
۸. اخلاق اسلامی.
۹. همان.
۱۰. همان.
۱۱. همان.


نوشته شده توسط:کارشناس دینی - 3955 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: 10
برچسب ها:
دیدگاه ها
ناهید این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۱:۵۲ ق.ظ پاسخ به دیدگاه

با عرض سلام خدمت همه دوستان، حداقل کاری که از دست ما بر میاد تشکر و قدردانی بابت زحمات شبانه روزی کارشناسان سایت است من به نوبه خودم متشکرم

وحید این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۰۰ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

همراهی با سایت شما موجب شده که خیلی اطلاعات دینی ام افزوده شود..سپاسگذارم

محمدامین این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۰۶ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

ممنون حاج آقا که برای جواب سوالات وقت می گذارید

طاهره این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۱۶ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

با سلام ، من یکی که تجربه خوبی با سایت شما داشتم و به دوستام هم توصیه کردم یه سر به این سایت بزنند و عضو شوند

سمانه این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۲۷ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

فقط می تونم بگم ممنون

ناهید این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۰ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۲:۲۸ ب.ظ پاسخ به دیدگاه

من که خیلی از سوالاتم را اینجا یافتم

توجه: وارد کردن نام و ایمیل اختیاری است