لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

وسواس چیست؟ چه علائمی دارد؟ و راههای درمان وسواس؟

دسته: روانشناسی
۲ دیدگاه
سه شنبه - ۲ شهریور ۱۳۹۵
وسواس چیست؟ چه علائمی دارد؟ و راههای درمان وسواس؟Reviewed by کارشناس دینی on Aug 23Rating: 5.0

وسواس
واژه وسواس در اصطلاح به معنی حدیث نفس است به طوری که گویی کسی آهسته از درون با انسان سخن می گوید و او را به دقت فراوان و بی مورد در انجام امور دعوت می نماید. کار شیطان را نیز وسوسه گویند، زیرا با چنین پیامی از درون، آدمی را به کار بد دعوت می نماید.
در حدیثى از امام صادق(علیه‏السلام‏) مى‏خوانیم: «ما من مؤمن الا و لقلبه اذنان فى جوفه: اذن ینفث فیها الوسواس الخناس! و اذن ینفث فیها الملک! فیؤید الله المؤمن بالملک، فذلک قوله و ایدهم بروح منه: هر مؤمنى قلبش دو گوش دارد، گوشى که در آن وسواس خناس (شیطان) می دمد، و گوشى که فرشته در آن مى‏دمد، خداوند مؤمن را به وسیله فرشته تقویت مى‏کند، و این همان است که مى‏فرماید: «و ایدهم بروح منه».
بیماری وسواس
وسواس یک بیمارى عصبى و روانى است و روانشناسان و روانپزشکان امروزى آن را فکر و اندیشه مداوم و مکررى مى‏دانند که فرد مبتلا به آن على‏رغم کوشش فراوان خود قادر نیست آن را از ذهن خویش خارج سازد این افکار مزاحم که بدون اختیار فرد به سراغ وى مى‏روند گاهى او را به تکرار برخى کارها و اعمال بى‏فایده وا مى‏دارد. هر چند وى به بیهودگى و عدم ضرورت و غیرمنطقى بودن آن عمل واقف است ولى نمى‏تواند از انجام آنها خوددارى کند و زندگى عادى و عملکرد فرد را مختل مى‏کند و بسیار وقت‏گیر است. و گاهى بخاطر تمسخر یا مخالفت علنى یا ترحّم دیگران عمل تکرارى خود را مخفى مى‏کند
وسواس از قدیمی ترین اختلالات شناخته شده روانی است که بین مردم از شیوع نسبتا بالایی(حدود دو درصد جامعه) برخوردار است. این بیماری به لحاظ عوامل آن بسیار پیچیده و متنوع است و درمان آن ممکن است، ولی نیز دشوار می نماید، مگر اینکه شخص مبتلا واقعا بخواهد علاج شود و به روش درمانی آن پاسخ صحیح دهد.

علائم وسواس

– گیج شدن در بین مفاهیم «هست» و «نیست»؛ بسیاری از بیماران وسواسی در دریایی از باید‌ها و نبایدها، درست و غلط، خوب و بد و مفاهیمی از این قبیل سردرگم می‌شوند.

– نظم و ترتیب خشک و با انضباط افراطی؛ این ویژگی جزو خصایص افراد وسواسی نیست بلکه احساس عدم اطمینان نسبت به انجام شدن درست کارها، بیمار را به این سمت سوق می‌دهد. بنابراین بیمار روانی با توجه به احساس مزبور، با هدف ایجاد رضایت فکری و روانی مبادرت به انجام فعالیت‌های افراطی برای نظم بخشیدن به کارها می‌کند.

– رفتارهای تکراری؛ افراد مبتلا به وسواس به خاطر حس ناامنی درونی به طرز بیمارگونه‌ای به تکرار یک عمل مبادرت می‌ورزند و گاهی با وجود چندبار تکرار، بازهم به نتیجه دلخواه نمی رسند.

– کمال گرایی؛ هر چند کمال گرایی یک ویژگی عادی و طبیعی در بشر است، اما این ویژگی در انواع مختلف اختلالات وسواسی دارای حالتی ناموزون، غیرطبیعی و نابهنجار است به گونه‌ای که مثلا در وسواس شستشو، فرد بیمار ممکن است برای دست یافتن به نهایت تمیزی و نظافت که خود نوعی کمال تلقی می شود، مدت‌ها ذهن و فکر خود را مشغول سازد و در نهایت نیز به آرامش و رضایت خاطر دست نیابد.

– افکار ناراحت کننده؛ عموما افراد وسواسی انواع مختلفی از افکار و اندیشه‌های آزار دهنده دارند.

الگوهای وسواس
در این اختلال چهار الگوى عمده علائم را مى‏توان یافت:
۱- شایع‏ترین الگو، وسواس آلودگى و متعاقب آن اقدام به شست‏وشوى مکرر براى رفع آلودگى و یا کسب طهارت است. بنابراین عمل وسواس به شکل شستن یا تمیز کردن است.
۲- دومین الگوى شایع وسواس، وسواس تردید و متعاقب آن اقدام جبرى براى امتحان کردن است. مثلاً احتمال باز ماندن شیرگاز، کلید برق و. به سراغ فرد مى‏آید و به دنبال آن چندین بار براى مطمئن شدن از بسته بودن شیرگاز و یا. به خانه برمى‏گردد و به اجاق گاز مثلاً سر مى‏زند.
۳- افکار وسواسى سومین الگوى وسواس است این افکار که به طور تکرارى و ناخواسته به سراغ فرد آمده و ذهن او را به خود مشغول مى‏کند محتواى این افکار معمولاً عمل جنسى یا پرخاشگرى یا آسیب‏رساندن است و از نظر بیمار غیرقابل تحمل و شرم‏آور است.
وسواس فکری می تواند مشکلات متعدد و مسایل آزاردهنده بسیاری را برای شخص مبتلا و اطرافیانش به همراه داشته باشد. در این حالت شخص مبتلا ممکن است تصاویری ذهنی به شکل صحنه های وحشتناک و ناراحت کننده بسیاری داشته باشد که هر چه بیماری سعی در مقاومت در مقابل آنها دارد، نمی تواند از آنها خلاص شود این وسوسه فکری از موضوعات بسیار کلی؛ مانند سوال ذهنی درباره اینکه : چه کسی خدا را آفریده ؟ هدف از زندگی چیست ؟ گرفته تا افکار گناه آلوده جنسی و ترسهای مرضی و… متفاوت است و تقریبا همه این افکاتر بیمار را در وضعیت وحشتناکی قرار می دهند.
۴- چهارمین الگو، کندى وسواس است. این بیماران ساعتها وقت خود را صرف خوردن غذا یا اصلاح سر و صورت، مسواک یا آماده شدن براى خواب یا مرتب کردن لباسها مى‏کنند.
لازم به ذکر است گاهى ترکیبى از دو یا چند الگوى فوق به سراغ فرد مى‏آید.

حتما بخوانید  چطور فراموشش كنم؟!

عوامل بروز بیماری وسواس
عوامل مختلفى ممکن است باعث بروز این بیمارى شود:
۱- گاهى ترشح ناموزون بعضى مواد شیمیایى در مغز باعث به وجود آمدن این بیمارى مى‏شود که شرح آن در کتب علمى قابل پى‏گیرى است.
۲- اضطراب نیز یکى از عوامل این بیمارى است که البته گاهى علت آن اضطراب نیز براى فرد مبتلا به وسواس معلوم نیست.
۳- گاهى بر اثر یک اتفاق مشکل آفرین و پرفشار مثل مرگ یکى از نزدیکان یا بعضى مسائل جنسى یا بیمارى وسواس رخ مى‏دهد.
۴- عقده‏هاى فرو خورده، ناکامى‏هاى درون ریخته شده نیز گاهى باعث این بیمارى مى‏شود.
۵- گاهى نیز احساس گناه‏کار بودن باعث وسواس شدن است.
و-عوامل دیگرى که در این نوشتار نمى‏گنجد.
ضررهای بیماری وسواس
همان گونه که مى‏دانید مشکل وسواس، موجب اختلال در بسیارى از کارهاى انسان مى‏شود. در ابتدا براى این که شما به صورت جدى‏تر به فکر درمان این بیمارى باشید و راه‏کارهاى ارائه شده را، دقیقاً به کار گیرید به بعضى از اثرات و پیامدهاى وسواس در زندگى انفرادى و اجتماعى اشاره مى‏شود:
۱- یکى از ضررهاى جبران‏ناپذیر وسواس، اتلاف وقت و از دست دادن سرمایه ارزشمند عمر است و این خسارت بزرگى است زیرا بازیابى زمان از دست رفته امکان‏پذیر نیست.
۲- اسراف در مصرف آب یا چیزهاى دیگر
۳- صرف انرژى زیاد براى انجام کارهاى تکرارى
۴- بازماندن از انجام کارهاى مهم زندگى از جمله تحصیل یا کارهاى دیگر
۵- از دست دادن تمرکز فکرى
۶- منزوى شدن و کم رنگ گشتن هویت و شخصیت اجتماعى
۷- روبه رو شدن با تمسخر و استهزاى دیگران
۸- ایجاد مشکل در خانواده و آزار و اذیت براى آنها و یا کسانى که به نحوى با شخص ارتباط دارند (مانند هم اتاقى‏ها و.) گفتنى است که خوشبختانه این مشکل با جدیت و همّت والاى شما و کسب آگاهى لازم در این رابطه قابل حل است. البته باید با پشتکار و حوصله، به راه کارهاى ارائه شده عمل کنید تا ان شاء الله، مشکل به زودى برطرف گردد.

روش درمان وسواس
این بیماری از آن جهت که هم به عنوان یک بیماری روان تنی شناخته شده است و هم زمینه ساز بسیاری از انحراف های دینی در انسان است، دارای روشهای درمانی متعدد است؛ مانند درمان دارویی، مشاوره و درمان روانی و توصیه های دینی.
مشاوره و درمان روانی: در درمان غیردارویى، از الگوهاى مختلف براى کاهش این اختلال بهره مى‏گیرند که به برخى از آنها به طور اجمال اشاره مى‏کنیم زیرا از این تکنیک‏ها متناسب با نوع و شدت و ضعف بیمارى استفاده مى‏شود:
۱- شناخت درمانى، در این روش طى جلسات مکرر و متعدد، بینش بیمار درباره تعارضهاى درونى خود به کمک روان‏درمان‏گر تغییر مى‏یابد.
۲- رفتار درمانى: روشهاى متعدد و متنوعى است از کارشناس مربوطه بیمار را به کارها و فعالیت‏هایى جهت کاهش سطح اضطراب و در نتیجه فکر یا عمل وسواس او وا مى‏دارد.
۳- گاهى نیز روانشناس با ایجاد ارتباط با خانواده بیمار به کاهش ناهماهنگى‏هاى احتمالى در خانواده و تصحیح ارتباطات خانوادگى آنها مى‏پردازد.
روشهای کلی درمان:
برای علاج و درمان این بیماری ابتدا باید نوع آن را شناخت و روش درمانی مناسب با آن را انتخاب نمود. ما در این قسمت به برخی از روشهای کلی مبارزه با این حالت اشاره می نماییم.
۱- عدم پاسخ دهی: مهمترین و کلی ترین راه درمان وسواس، بی توجهی به پیام های آن و عدم پاسخ دهی عملی به آن است. این بیماری در صورتی ادامه می یابد و تشدید می شود که به نداهای درونی آن که مبتنی بر تکرار عمل، یا دقت بی مورد و یا قضاوت غیر منطقی و افراطی نسبت به امور است، پاسخ دهی عملی شود. برای مقابله با این حالت بهترین راه بی اعتنایی به این پیامها و ترتیب اثر ندادن به آنها است. اگر مدتی این روش عملی شود، به طور قطع از شدت ابتلا به آن کاسته خواهد شد.
۲- تقابل به ضد: برای کسانی که از آلودگی و نجاست هراس دارند و این هراس منشا اضطراب و وسواس در آنها شده است، آلوده سازی عمدی شخص توسط خود او یا دیگران، از راههای درمان و رفع حساسیت به این امر است. اگر این روش با تکرار تحمل شود به طور قطع موثر خواهد بود.
۳- فرمان ایست: در منابع علمی جدید، برای متوقف کردن افکار وسواسی، علاوه بر درمانهای دارویی و قبل از آن درمانها، از روشهای خاصی استفاده می شود که مهمترین آنها روش توقیف فکر نام دارد، بدین ترتیب است که از بیمار خواسته می شود که به طور عمد افکار وسواسی خود را آزاد بگذارد و در این بین ناگهان درمانگر با صدای بلند و بیزار کننده، فریاد می زند : ایست !؟! به نظر می رسد این عمل جریان فکر وسواسی را متوقف می کند.
درمان دارویی: بیماری وسواس چون دارای ریشه های هورمونی است و با فعالیت های هورمونی بدن نیز در ارتباط است، پزشکان با تجویز داروهایی سعی می نمایند فعالیت های هورمونی بدن را متعادل سازند و از این طریق کمک می کنند تا فرد بتواند راحت تر با این مشکل طرف شود و آن را از خویش براند.
پیشنهاد های دینی:
در منابع اسلامی و وسواس پدیده شناخته شده ایست و به آن به عنوان وسوسه ای از سوی شیطان اشاره می شود. به عنوان مثال در کتاب اصول کافی (باب عقل و جهل) آمده است : در نزد امام صادق (ع) شخصی را به عقل و درایت نام بردند و گفتند او وسواس دارد، حضرت فرمود : چگونه عاقل است که شیطان را اطاعت می کند؟

حتما بخوانید  درمان و راهکارهای مقابله با خجالت کشیدن

توصیه های عملی
۱. رساله عملیه مرجع تقلید خود را دقیقاً مطالعه کنید (به خصوص بخش‏هاى مربوط به طهارت، نجاست، غسل و وضو) وخود را ملزم کنید که براى غسل و وضو یا آب کشیدن بدن، لباس و یا چیزهاى دیگر، به همان کیفیتى که در رساله آمده عمل نمایید و از زیاده‏روى جدّاً پرهیز کنید و بعد از این که طبق رساله غسل کردید یا چیزى را با آب شست و شو دادید و آب کشیدید، هیچ گونه شکى در طهارت آن به دل راه ندهید و اگر احساس مى‏کنید، هنوز پاک نشده و یا غسل و وضو تحقق پیدا نکرده، اعتنا نکنید و با همان وضع نماز بخوانید و سایر کارهاى خود را انجام دهید.
۲- اگر مبتلا به وسواس در شست و شو هستید، خود را در معرض چیزهاى آلوده و نجس قرار دهید و یا به تجسّم چنین موقعیت‏هایى بپردازید و از انجام دادن آن کار خوددارى نکنید.، از فردى بخواهید خودش را در معرض این موقعیت‏ها یا موضوع‏هاى ذکر شده قرار دهد بدون این که «واکنش بى اختیارى» از خودش نشان دهد. سپس شما نیز همان کار را انجام دهید. این کار باعث مى‏شود موضوع‏ها یا موقعیت‏هاى اضطراب آور، کم کم اثر خود را از دست بدهد و اضطراب شما کاهش پیدا کند. در واقع ریشه و علت اصلى وسواس (اضطراب) از بین برود.
۳- به لحاظ شرعی هر چیزی که قبلا پاک بوده، تا یقین به نجاست آن نداشته باشیم، پاک است و نباید آن را نجس فرض کرد، زیرا مخالف شریعت است.
۴- اصولا هر چیزی که نمی دانیم نجس یا حرام است، پاک و حلال است، زیرا اصل در اشیاء بر پاکی و حلیت است و نجس و حرام بودن دلیل می خواهد. حال درباره چیزهایى که به آنها دست زده‏اید (مثل ظروف و لباس‏ها و یا پا گذاشتن روى فرش‏ها و چیزهایى از این قبیل) در مورد همه اینها حکم طهارت جارى کنید، یعنى، همه آنها را نادیده بگیرید. لازم نیست شما هیچ کدام از آنها را آب بکشید و اگر اشکالى دارد به گردن ما. شما فعلاً موظّف هستید، فقط به راه‏کارهاى ارائه شده، عمل کنید و به حکم طهارت و نجاست، فقط و فقط بر اساس آنچه در رساله آمده عمل کنید.
۵- به خودتان تلقین کنید که «وسواس» یک نوع کار شیطانى است و باید هر چه زودتر دست از آن بردارم.
۶- به خدا توکل کنید و از او استعانت بجویید تا هر چه زودتر بر این مشکل فایق آیید.
دعا، ذکر و عبادت
در این مورد حتی منابع اسلامی از قول معصومین (ع) روشهای متعددی را برای پیشگیری و درمان وسواس پیشنهاد کرده اند، که از آن جمله، بهره از ادعیه و اذکار خاصی از جمله «لا اله الاالله» و «لاحول و لا قوه الابا الله» می باشد که در حقیقت ماحصل همه آن روشها را می توان در ذکر خدا خلاصه کرد.
مذهب و شکوهمندترین جلوه آن؛ یعنی نماز می تواند در زدودن وسواس فکری نقش بسیار مهمی بازی کند. برخی از اذکار و توجهات حین نماز نه تنها با روشها ارایه شده توسط رون شناسان قابل مقایسه است، بلکه حتی بسیار مؤثر تر به نظر می رسد.
استفاده زبان و ذهن از ذکر غیر المغضوب علیهم و الضالین که جدایی راه مومن را از ابلیس و شیطان نشان می دهد دست کم ده بار، طی نمازهای یومیه و فیض بردن از سوره مبارکه ناس بعد از حمد، بخصوص توجه آیات شریفه من شر وسواس الخناس الذی یوسوس فی الصدور الناس به عنوان عواملی قدرتمند در توقف افکار وسواسی مطرحند.
همان طور که اشاره شد ائمه معصوم (ع) که پزشکان حقیقی بشرند، برای دوری از وسواس ذکر خدا را پیشنهاد کرده اند و این فرمان الهی است که برای ذکر من نماز را به پا دارید (اقم الصلوه لذکری).

حتما بخوانید  معیارهای یک شوهر خوب برای انتخاب چیست؟

منابع:
۱- «شناخت و درمان وسوسه و وسواس» نوشته محمود ارگانى بهبهانى از انتشارات مجمع ذخایر اسلامى.
۲- «درمان رفتارى وسواس» نوشته گیل اس‏استکتى، ترجمه عباس بخشى‏پور رودسرى و مجید محمود علیلو از انتشارات نشر روان پویا (سال ۱۳۷۶)
۳- وسواس و درمان آن نوشته آیه الله مظاهرى
متاسفانه شما گرفتار وسواس شدید به چیزی شک نکنید اصل بر طهارت است مگر یقین به نجاست چیزی داشته باشید
همان گونه که می دانید مشکل وسواس , موجب اختلال در بسیاری از کارهای انسان می شود. در ابتدا به بعضی از اثرات و پیامدهای وسواس در زندگی انفرادی و اجتماعی اشاره می شود:
۱- یکی از ضررهای جبران ناپذیر وسواس , اتلاف وقت و از دست دادن سرمایه ارزشمند عمر است و این خسارت بزرگی است ; زیرا بازیابی زمان از دست رفته امکان پذیر نیست .
۲- اسراف در مصرف آب یا چیزهای دیگر;
۳- صرف انرژی زیاد برای انجام کارهای تکراری ;
۴- بازماندن از انجام کارهای مهم زندگی ;
۵- از دست دادن تمرکز فکری ;
۶- منزوی شدن و کم رنگ گشتن هویت و شخصیت اجتماعی ;
۷- روبه رو شدن با تمسخر و استهزای دیگران ;
۸- ایجاد مشکل در خانواده و آزار و اذیت برای آنها و یا کسانی که به نحوی با شخص ارتباط دارند (مانند هم اتاقی ها و…).
گفتنی است که خوشبختانه این مشکل با جدیت و همت والای شما و کسب آگاهی لازم در این رابطه قابل حل است . البته باید با پشتکار و حوصله، به راه کارهای ارائه شده عمل کنید تا ان شا الله مشکل به زودی برطرف گردد.

راه کارها:
۱. رساله عملیه مرجع تقلید را دقیقا برایشان بخوانید(به خصوص بخش های مربوط به طهارت، نجاست، غسل و وضو);
۲. خود را ملزم کنند که برای غسل و وضو یا آب کشیدن بدن، لباس و یا چیزهای دیگر, به همان کیفیتی که در رساله آمده عمل نمایند و از زیاده روی جدا پرهیز کنند;
۳. بعد از این که طبق رساله عمل کردند یا چیزی را با آب شست و شو دادند و آب کشیدند, هیچ گونه شکی در طهارت آن به دل راه ندهند و اگر احساس می کنند, هنوز پاک نشده و یا غسل و وضو تحقق پیدا نکرده , اعتنا نکنند و با همان وضع نماز بخوانند و سایر کارهای خود را انجام دهند.
۴ به ایشان تلقین کنید که «وسواس» یک نوع کار شیطانی است و باید هر چه زودتر دست از آن بردارم .
۵. به خدا توکل کنید و از او استعانت بجویید تا هر چه زودتر بر این مشکل فایق آیید.


نوشته شده توسط:کارشناس دینی - 3963 مطلب
پرینت اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
بازدید: 783
برچسب ها:
دیدگاه ها
حسام این نظر توسط مدیر ارسال شده است. دوشنبه ۱۹ مهر ۱۳۹۵ - ۱۲:۴۴ ق.ظ پاسخ به دیدگاه

سلام-با تشکر از مطلب مندرجه، یکی از اقدامات مهم افراد مبتلا به وسواسی شناسایی بیماری درخود(توسط خود یا اطافیان و) اقدام سریع و زود هنگام برای درمان است که در صورت اقدام فوری درمان راحتتر وسریع صورت خواهد گرفت .
۲- از راههای پیشگیری برای عدم ابتلا به بیماری میانه روی در رفتار و عدم پافشاری در کامل بودن تمام کارهایش ( البته کامل بودن خیلی خوب است اما اگر در همه جوانب صورت بگیرد دچار بیماری وسواس خواهیم شد ، لذا راه صحیح تر -به نظر بنده- سعی در کامل بودن در بعدی که در هدف کاری که ما انجام می دهیم و در صورت تامین اهدافمان دیگر نیاز به ادامه ان نبوده و ادامه اش اتلاف وقت محسوب خواهد شد)

    کارشناس دینی این نظر توسط مدیر ارسال شده است. سه شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۵ - ۸:۱۹ ق.ظ پاسخ به دیدگاه

    با سلام و عرض ادب
    ممنون از مشارکت شما در پاسخ، از دیدگاه مفید شما بهره مند شدیم.

توجه: وارد کردن نام و ایمیل اختیاری است